Orreagako Ezkila Frailea

Orreagako Ezkila Frailea
Ficha técnica
Otras denominaciones: Korrea dantza, Ugal dantza, Uhal dantza
Descripción breve: <p dir="ltr">Jadanik dantzatzen ez den irri dantza da.</p> <p dir="ltr">Dantzariak ilara batean jarrita, lehendabizikoa jarraitu behar zuten eta berak egiten zituen mugimenduak edota ekintzak, errepikatu. Ondoko bideoan ikus daitekeen Ezkila frailea, Galdakaoko Andra Mari Dantza Taldeak berreskurapen lekukotasuna da.</p> <p dir="ltr">Orreagako Ezkila Fraileren partitura Aita Donostiak argitaratu zuen 1921. urtean Euskal Eres-Sortan (Donostia, 1921, 188). Ez dago koreografiaren azalpenik, baina herri mugakidea izanda, agian Auritzen 1927an jaso zen deskribapena baliagarria izango zaigu:</p> <p style="padding-left: 60px;" dir="ltr">El típico baile de los «pañuelos» solía tener lugar en la plaza por la tarde; pero antes de comenzarlo ejecutaban los mozos cierta parodia, no exenta de su nota cómica.
Formábase una hilera o cuerda de mozos, a los cuales dirigía en sus evoluciones el que pasaba por el más agil y ocurrente, que provisto de una correa obligaba a los demás a imitarle en sus gesticulaciones y movimientos. No era empresa fácil realizar todas y cada una de las maniobras de director de escena, al menos con la debida prontitud y precisión matemática y sin salirse ni un ápice de la fila. ¡Y había que hacerlo, de lo contrario le venia a uno el consabido correazo! ¡Y no de broma, que bien de veras le venía!
Lo cómico solía ser cuando el cabeza de motín besaba a una vieja y los demás tenían que imitarle, bajo la acción siempre de la temible correa… Estas escenas causaban en el público la hilaridad que es de suponer. Conocíase este espectáculo con el nombre de «ezkila-fraile», no acertamos a explicarnos el origen etimológico de semejante palabreja, como no sea algún juego de los muchachos, v.g. el de las “cuatro esquinas” o el “marro”. Lo que sí es posible que el preámbulo este caricaturesco obedeciera a hacer tiempo para que se reunieran las jóvenes en la plaza; y una vez que el grupo de éstas se nutría lo suficiente para hacer la cuerda, comenzaba el baile [“Musuzapien" ohiko dantza arratsaldean egiten zen plazan, baina hasi baino lehen, mutilek nolabaiteko parodia egiten zuten, beren ohar komikoa alde batera utzi gabe. Ilara bat edo mutilen soka bat eratzen zen; bere mugimenduak bizkorrenetik eta burutsuenetik igarotzen zena zuzentzen zuen, zeinak, uhal batez horniturik, bere keinuetan eta mugimenduetan imitatzera behartzen baitzituen besteak. Ez zen lan erraza eszena-zuzendariaren maniobra guzti-guztiak egitea, ez behintzat behar bezain azkar eta zehaztasun matematikoarekin eta lerrotik batere irten gabe. Eta egin beharra zegoen, bestela zegokizun uhalkada etorriko zitzaizun! Eta ez txantxetan, ongi jota baizik! ". Komikoa izaten zen matxinadaburuak atso bati musu ematen zionean, eta besteek imitatu behar izaten zuten, beti uhal beldurgarriaren mehatxupean. Ikuskizun hau «ezkila-fraile» izenaz ezagutzen genuen, eta ezin izan genion geure buruari azaldu horrelako hitzaren jatorri etimologikoa, mutilen jolasen bat ez bazen, adibidez: «Lau izkinetakoa» edo «marroa». Litekeena da, ordea, sarrera hau neska gazteei plazan elkartzeko denbora ematearen ondorio izatea; eta behin neska horiek soka egiteko adina elkartzen zirenean, dantzaldia hasten zen] (A. Irigaray, 1930, 190-192).</p> <p>Patxi Arrarasek ere (1983, 130) jaso zuen. Eman zuen azalpena ez da asko aldentzen arestian emandakotik. Baztanen egiten den <a href="https://www.dantzatlas.navarchivo.com/eu/node/396">Isats dantza</a>rekin duen antzekotasuna aipatu zuen.</p>
Tipos de danzas que hay en este ciclo:
Cuándo
Fecha: Sin datos
Periodicidad: Sin datos
Dónde
Lugar: Sin datos
Recorrido: Sin datos
Descripción
Sin datos
Documentación asociada
Informantes: Sin datos
Bibliografía:

Arrarás, Francisco (1983): Danzas e indumentaria de Navarra. Merindad de Sangüesa. Pamplona: Institución «Príncipe de Viana».

Donostia, J. A. (1921): Euskal Eres-Sorta. Bilbao: Unión Musical Española.

Donostia, J. A. (1994): Obras completas. (Tomo IX). Donostia: Eusko Ikaskuntza.

Irigaray, Agustín (1933): Las típicas fiestas de San Juan. Estampas del Pirineo. Madrid: Librería San Martín

Irigaray, A. (1977): Danzas euskarianas que se interpretaban en Auritz (Burguete). Cuadernos de Etnología y Etnografía de Navarra, nº 25. Pamplona: Institución «Príncipe de Viana».

Galería de videos
Orreagako ezkila frailea.Navarra Cuatro Estaciones 1964. Carnaval de Lantz.
Orreagako ezkila frailea.Raices RTVEko dokumentala año 1974.
Orreagako ezkila frailea.Carnavales de Lanz 2008. E. Monesma Pyrenne.
Galería de fotos
Indumentaria
Sin datos
Música
Músicos: Sin datos
Instrumentos: Sin datos
Audios:
iconoPrev iconoPlay iconoNext
iconoStop
00:00 01:03
Uharte Arakil. Zortzikoa. Iruñeko Gaiteroak. F.: Dantzan.eus
Uharte Arakil. Fandangoa, 2013. Iruñeko Gaiteroak. F.: Dantzan.eus
Uharte Arakil. Porrusalda, 2013. Iruñeko Gaiteroak. F.: Dantzan.eus
Uharte Arakil. Kalejira, 2013. Iruñeko Gaiteroak. F.: Dantzan.eus
Autor de las grabaciones: Sin datos
Partituras:
Evolución: Sin datos
Descripción histórica
Sin datos
Participantes-dantzaris: Sin datos
Transmisión y salvaguarda
Transmisión: Sin datos
Procedencia de la información: Sin datos
Diagnóstico: Sin datos