Luzaideko Xarmantak
Ficha técnica
Otras denominaciones:
Xarmantina, Xarmantian, Almute dantza, Laka dantza, Kito dantza, Hartz dantza
Descripción breve:
<p dir="ltr">Jadanik egiten ez den dantza da.</p>
<p dir="ltr">Sagasetak, 1977an, «oso dantza arrunta» izan zela Luzaiden «duela gutti arte». Beste izen batzuekin ezaguna da bai Nafarroa Behereko beste herrietan, bai beste tokitan ere. Luzaideko kasuan Saskito dantza baten aurrean gaude.</p>
<p dir="ltr">Baina dantza zitekeen ere, adibidez, baldosa baten gainean:</p>
<p style="padding-left: 60px;" dir="ltr">Ontsa egitea leku ttipi eta berean egitean egoten, baldosa baten gainean edo (Sagaseta, 2011, 297).</p>
<p dir="ltr">Gainontzeko irri dantzekin gertatzen den bezala, Xarmantak tabernetan edo etxeetan dantzatzen zen:</p>
<p dir="ltr">Noiznahi gertatzen omen zen gazte anda bat <em>Antxorizenian</em> edo <em>Karrikaburian</em> bildu eta elkarri erratea: «Xarmantian ari behar diau». Eta inguruan jarri eta dantzan jasten omen ziren… Bazterretxetan izaten omen ziren egiazko apustuak <em>artoxuritzetan</em> eta, lakaren edo almutearen gainean zeinek hobeki dantzatu eta horrela (Sagaseta, 2011, 296).</p>
<p dir="ltr">Dantzatzeko modua ere deskribatzen du Sagasetak:</p>
<p style="padding-left: 60px;" dir="ltr">Dantza honek baditu bi zati nabarmenki ezberdinak. Lehenbizikoan (<em>a tempo</em>) <em>Erdizka lauetan</em> egiten da, aldiro abiadura berean, zuria = 90. Bigarren zatia oso geldi hasten da, zuri = 70etik gutxi gorabehera, eta poliki-poliki biziagotzen joaten da, zortzi-hamarren bat aldiz errepikatu orduko, biziki fite egitera iritsiz, zuria = 180taraino, edo dantzariek nola musikariek iraunen duten arte. Dantzaren bigarren zati hau honela egiten da. Konpas bakoitzean bi jauzi edo punpa txiki egiten dira zango bakoitzaren puntaren gainean, konpasero zangoz aldatuz. Horretarako, punpa egiten ari den zangoaren atzeko aldetik sartzen da beste zangoaren punta, lehengoaren lekua hartuz, hau aurreko aldetik ateratzen den bitartean (Sagaseta, 2011, 297).</p>
<p>Sagasetaren informatzailearen arabera, dantza hau kantatzen zenean «airea ere poxi bat aldatzen» zuten. Kantatzen zuten kanta <em>Yaz hil zitzautan senarra</em> zen.</p>
<p dir="ltr">Xarmantak-en doinua jauzien segida gisa ere erabili izan da.</p>
Pueblo:
Luzaideko Xarmantak
Tipos de danzas que hay en este ciclo:
Danzas que forman este ciclo:
Cuándo
Fecha:
Sin datos
Periodicidad:
Sin datos
Dónde
Lugar:
Sin datos
Recorrido:
Sin datos
Descripción
Sin datos
Documentación asociada
Informantes:
Sin datos
Bibliografía:
Guilcher, J.-M. (1984). La tradition de danse en Béarn et Pays Basque Français. Paris: Editions de la Maison des Sciences de l'Homme
Sagaseta, M.A. (2011). Luzaideko ddantzak. Bilbo: Herritar berri-Astero/Baigorri-Gara
Galería de videos
Luzaideko xarmantak.Navarra Cuatro Estaciones 1964. Carnaval de Lantz.
Luzaideko xarmantak.Raices RTVEko dokumentala año 1974.
Luzaideko xarmantak.Carnavales de Lanz 2008. E. Monesma Pyrenne.
Galería de fotos
Indumentaria
Sin datos
Música
Músicos:
Sin datos
Instrumentos:
Sin datos
Audios:
00:00
01:03
Uharte Arakil. Zortzikoa. Iruñeko Gaiteroak. F.: Dantzan.eus
Uharte Arakil. Fandangoa, 2013. Iruñeko Gaiteroak. F.: Dantzan.eus
Uharte Arakil. Porrusalda, 2013. Iruñeko Gaiteroak. F.: Dantzan.eus
Uharte Arakil. Kalejira, 2013. Iruñeko Gaiteroak. F.: Dantzan.eus
Autor de las grabaciones:
Sin datos
Partituras:
Evolución:
Sin datos
Descripción histórica
Sin datos
Participantes-dantzaris:
Sin datos
Transmisión y salvaguarda
Transmisión:
Sin datos
Procedencia de la información:
Sin datos
Diagnóstico:
Sin datos