BERAKO INUDE ETA ARTZAIAK
Ficha técnica
Cuándo
Dónde
Descripción
Berako inauteriak Ortzegun gizenean hasten dira, hau da, inauterien aurreko ortzegunean. Haurrek ospatzen dute eguna zingar eskean etxez etxe ibiltzen. Arratsaldean, Inudeak eta Artzaiak dantzatzen dira. Larunbatean kauteren konpartsa ateratzen da eta igandean Inudeak eta Artzaien konpartsa. Mutikoak inudez, hazamez mozorrotzen dira; neskak, aldiz, mutikoz, artzaiez. Normalean Eztegara pilotalekutik ateratzen dira eta herriko karriketan barna ibiltzen dira dantzan eta kantuz. Lau dira egiten dituzten dantzak.
Leku batetik bertzera joateko Inude eta Artzaiak martxa jotzen du txarangak eta dantzak toki ezberdinetan egiten dituzte. Lehen erran bezala, kantak ere kantatzen dituzte: Bestarik behar bada eta Artzaiak eta andreak.
Documentación asociada
Fernandez de Larrinoa, Kepa (2003). Calendario de fiestas y danzas tradicionales en el País Vasco. Vitoria-Gasteiz. p. 113.
Galería de videos
Galería de fotos
Indumentaria
Inudeak: Soineko laukiduna, pololoak, manttala zuria puntilladuna. Buruan buruko zuria edo kofia eta bi txirikorda postiza. Belarrietan belarritako luzeak. Hanketan media xuriak eta zapata beltzak. Eta inudearena egiteko papin bat (jaioberria irudikatu behar duena).
Artzaiak: Galtza urdinak eta atorra zuria (mahukak bilduta); buruan txapel beltza; gerriko eta gerrontze beltzak ere bai. Oinetan abarka beltzak eta zapinak eta lepoan zapi laukiduna. Artzaiarena egiteko, makila.
Música
Goitian erran bezala, Inude eta Artzaien konpartsa Donostiatik etorria da Berara. Melodia gehienak Raimundo Sarriegirenak dira.
Descripción histórica
Inudeak eta Artzaiak Donostiako inauteri aurreko eginkizuna zen. Konpartsa Kandelero egunean atera zen 1885ean lehenbiziko aldiz. Ez zuen kaleetan luze iraun Pio X.-ak (Aita santuak) lanegun bihurtu baitzuen Kandelero eguna 1912an. Kalera atera gabe egon zen harik eta 1977an Kresala Elkarteak berreskuratu zuen arte.
Ordurako, edo ondoren, Beran egiten zen jada Inude eta Artzaiak konpartsaren ateratzea. Argazki zaharretan ikus daitekeenez, urte horietan soilik gizonezkoak ateratzen ziren mozorratuta. Beragureherria.com webgunean badira 1929ko hiru argazki eta bertan ikus daitezke mozorroak: denak mutilak. Berako Inude eta Artzaien konpartsa urte horietan atera zen azken aldiz, 1929-1930an.
1940an inauterien debeku erabatekoa zabaldu zen eta 1979 arte ez dira Berako inauteriak berreskuratzen. Gure Txokoa Elkarteak berreskuratu zuen urte horretan inauterietako Inudeak eta Artzaiak konpartsa. Donostian emakumeak Inudeen paperean eta mutilak Artzaienean aritu baziren, Beran kontrakoa egin zuten: neskak artzain mutilen paperean ateratzen dira eta mutilak inudeenean. Berreskuratu zen geroztik ez da ohitura eten.
Bere garaian ateratzen zen Momo erregearen orga ere berreskuratu zen eta oraindik ere ateratzen da.
Berreskuratu zenean goizez eta arratsaldez ateratzen zen konpartsa, baina egun soilik goizean ateratzen da. Aurretik erran bezala, larunbatean haur-konpartsa bat ateratzen da.
Konpartsa Gure Txokoa Elkarteak ateratzen du eta parte hartzaileak kideak izaten dira.
Inudeak eta Artzaiekin batera Momo erregearen orga ateratzen da. Orgaren gainean neska bat Momo erregearen rola egiten.